Էջ:Mikael Nalbandian, vol. 2.djvu/44

Այս էջը սրբագրված է


Անկաշառ վկայք են գրուածք նորա, Կրօնագիտութիւնն և այլ կրօնական յօդուած ինչի ի գիրն կոչեցհա «Մուզայք Արարատեան»: Ճշմարիտ է այրս այս համեմատելով խբոցն կարգակցած առ հոգևորս հայոց, գերազանց էր յաստուածարական և ի պատմական գիտութինս և կարող էր զայն ամենայն ըստ իմիք արդինաոր կացուցանել վասն ժամանակցած խրոց և ապագայից, եթէ զոր գրեաց, գրեալ էր ի լեզու առ հասարակ հասկանալի ժողովրդեան. և միթէ ընթերցողք ճառիս չգիտեն և չխոստովանեցեն ընդ մեզ, թէ ընկերասիրութինք նորա թաղեալ և թաքուցեալ պահեն ի խորչս մատենադարանաց ի վայելս անբանից որդամց քան թէ բանականաց:Հեղինակ Հայ−Ռուս բառարանի տպելոյ ի Մոսկուա յամի 1838, Ալեքսանդր Խուդաբաշեանց խրով աշխատասիրութեամբ օգնեալ է բազմաց ի թարգմանութեան մասին, որոց գայթ ի գայթն ընթանալ է գիտութինս Հայ և Ռուս լեզուաց և չէ անօգուտ գործդ մանավանդ վասն Ռուսաց, որ կամցին ուսանիլ զլեզու հայոց, բայց առ ուսանելոյ հայեց լեզու Ռուսաց յավէտ պիտանի էր բառարան ի ռուսաց լեզուէ ի հայ քան ընդհակառակն, որպէս արարին ցարութին վարդապետ Ալամդարեանց և պարոն երիցփոխենցնի նորմուս, թէև չէր ախորժելի ասել վասն վերջնոյս, թէ բազում ուրեք գթեալ ի սխալանս և ի յանցանս ընդդէմ Հայկական լեզուախօսութեան կազմեալ յինքինէ զբառս և կամ հետևեալ աղճատանաց Մխիթարեան միաբանութեան Վիեննայի, որոք առամց յաջ և յահեակ նայելոյ գուն գործեն գէթ թարգմանել Գերմանական բառմ առաց զուգակշիռ ունելոյ զպայմանս լեզուի մերոյ, թէ կարէր արդեօք տանել զայս ամենայն. ցայս վայր խրաքանչիր ոք յնթերցողաց ճառիս քննեալ և ստուգեալ է, վասն որոյ ավելորդ էր ինձ յարկարել ի բանս անդր քան զսահման զհամառօտաբանութին: Ավագ ուսուցիչ հայկական դպրոթեան ի տեարց Լազարեանց ճեմարանի Մսեր Գրիգորեան Զմիոնացի, զորմէ յիշեալ եմք սակաուք յիրում տեղոջ, այն է ի սկզբան ճառիս, ունի տպագրեալ քանի մի դրեանս վերաբերեալս ի կրօնականն հանդէս, որոյ գիտութին Հայ լեզուի գուցէ մեծ և անփանաքելի, բայց միշտ հատակտոր և կցկտուր ի նեղ և ի փոքրիկ հրապարակս երևալ, հանգոյ փոքրիկ նավակաց յածելով միշտ ի ծովու խորշ առանց զարձակավայս ծովուն թևակողելոյ:Պատուելի հեղինակդ, չգիտեմք թէ վասն էր, միթէ յաղագս ստանակոյ զփառս հայագէտառն միայն, գրեալ է հին հայախօսուտեամբ, անհասկանալի առնելով զբանն ազգին:Հարցանեմք և ունիմք իչավունս հարցանելոյ, եթէ դիտավորութին պատուական առնդ էր զազդ Հայոց ի մերումս դարու ուսուցանել և դաստիարակել ի դավանաբանական գիտութեան, ընդէր; 44