Էջ:Mikael Nalbandian, vol. 4.djvu/129

Այս էջը սրբագրված չէ


մարդը ընդունակ չէ այդ բոլորի թելերը իր մտքի մեջ որպես մի կենտրոնի մեջ ամփոփել, հորան միօրինակ անօդուտ են պատրաստ համակարգություն։

Մարդու էական արժանավորությունը է նորա մտքի անսահման ազատությունը. եթե այն էլ բռնաբարվեցավ այս կամ այն հեղինակությունից կամ համակարգությունից, էլ ի՞նչ համ կմնա մարդկային արժանավորության մեջ։ Հազաս փիլիսոփայություն — մեկ ստակ։

Կարող են ասել, թե փիլիսոփաների ճիգը և նպատակն էլ այն է, ինչ որ դու ասում ես ուրիշ խոսքերով, էլ ինչ երկար բարակ գլխացավություն։

Բանն էլ այն է, որ ուրիշ խոսքերով և եթե մարդկային խոսքը կշիռ ու խորհուրդ ունի, ապա ուրեմն ամեն խոսք իրարից տարբեր է և չէ շփոթվում։ Փիլիսոփա պարոնները իրենց համակարգությունքը հենց դրել են մեջտեղ որպես մի հավատալիք, որպես դոգմա․ մենք ոչ թե ձեռնոց ենք նետում իմաստության, այլ այն ձևին և դատապարտում ենք այն վարդապետությունը, որ երևում է որպես դոգմա։ Չէ պետք մ ոռ¬ նալ, որ մինչև այժմ մարդու արած հառաջադիմությունը, թեև ըստ երե- վու sPbb կ արծվի նորմուծությունը, այնուամենայնիվ, ըստինքյան և էականապես ուրիշ բան չեն, եթե ոչ հին շինվածքների կործանում։ Այն¬ քան շատ և այնքան խիտ են այդ անտեր շինվածքը, որ մարդը ճամ¬ փա չունի, և քանի խելքի է ընկնում, կամաց-կամաց կործանելով նո- րանց բացում է իր ճամփան։ Եթե որևիցե ստրուկ ազատվում է ստրկու¬ թյունից, այդ չէ նշանակում թե նա նոր բան ստացավ, այլ թե ինչ որ կորցրել էր գտավ, նորը տակավին առջևումն է։ Բայց ինչպես է և ինչ պիտի լինի այդ նորը։ Եթե մենք քեզ հետ ապրենք մինչև այն ժամա¬ նակ, եթե ուսանենք այն ժամանակի պետքերը և շրջապատող աշխարհի հաս կարողությանը գումարը, այն ժամանակ միայն կարող եմ քեզ ա- սել, թե ինչպես բան է այդ նորը, բայց մինչև այն ժամանակ ինձնից պատասխանի մի սպասե', ես փիլիսոփա չեմ։ Առ այժմ, ես այսչափ միայն դիտեմ, որ կորցվածը պետք է փընտ- րել, երբ որ այդ բոլորը ձեռք դա, այն ժամ անակի մարդը թող հոգա և ստեղծն ինչ որ իրեն պետք է, ես ինչ իմանամ, թե ինչպես կլինի մար¬ դու հասկացողությունը հարյուր տարի ետքը, որ հիմիկուց դատողու¬ թյուն անեմ այն մասին։ Նախնիք որ կորցնում էին, մի՞թե այդ կորուս¬ տը միշտ զգալի էր, քավ լիցի, շատ կոիուստներ, որ այժմ մեր հասկա¬ ցողությամբ կորուստ են, նոցա աչքում եղած են որպես վնասակար 9-715 129